Het woord Tiendweg kent meerdere mogelijke herkomsten, die elk iets vertellen over de manier waarop het landschap en de waterstaat in het verleden werden georganiseerd.

Een traditionele verklaring verwijst naar de middeleeuwse tienden, de belasting waarbij boeren een tiende deel van hun opbrengst moesten afstaan. Volgens deze gedachte zou een Tiendweg een route zijn geweest waarlangs deze belasting werd vervoerd of geïnd. Hoewel dit lang de gangbare uitleg was, wordt deze interpretatie door moderne historisch-geografen steeds minder aannemelijk gevonden, omdat de ligging en functie van veel tiendwegen niet goed passen bij een puur fiscale oorsprong.

Een tweede, tegenwoordig overtuigender verklaring komt voort uit het werkwoord tien of tijen, dat ‘trekken’, ‘wegstromen’ of ‘zijgen’ betekent. Vanuit deze betekenis wordt een Tiendweg gezien als een waterstaatkundige structuur: een lage kade of weg die een rol speelde in het afvoeren van kwelwater. Langs zulke wegen lagen vaak weteringen die het water uit het veen ontlastten. Deze interpretatie sluit nauw aan bij de typische ligging van tiendwegen in veenontginningen, waar ze parallel aan rivieren lopen en deel uitmaken van een groter systeem van ontwatering en ontginning. In de moderne vakliteratuur wordt deze herkomst daarom als het meest waarschijnlijk beschouwd.

Daarnaast bestaat er een etymologische verklaring die het woord tiend verbindt met teen, de tak van een wilg. Wilgentenen werden veel gebruikt in de waterbouw, bijvoorbeeld bij het versterken van kaden of het aanleggen van wegen in natte gebieden. Het is mogelijk dat een Tiendweg zijn naam dankt aan het gebruik van dit materiaal of aan de aanwezigheid van griendhout langs de route. Een verwante gedachte is dat tienden verwijst naar bundels takken die in de wegconstructie zelf werden verwerkt.

Hoewel er dus meerdere mogelijke herkomsten bestaan, wijzen historici en geografen tegenwoordig vooral op de waterstaatkundige betekenis. De functie van tiendwegen als kwelkade, hun karakteristieke ligging en hun voorkomen op historische kaarten ondersteunen het idee dat het woord oorspronkelijk verwees naar het ‘trekken’ of ‘wegstromen’ van water, en niet naar belastinginning of uitsluitend naar het gebruik van wilgentenen.